HERDENKINGSTOESPRAAK 4 MEI

Lieve mensen,

Dit jaar is de 4 mei herdenking in alle opzichten bijzonder en anders dan we gewend zijn.
Juist vandaag, waarbij we het gemis zo sterk voelen, is de afstand extra pijnlijk. En het raakt mij dat ik, als uw burgemeester, vandaag niet naast u kan staan om in uw gemis te delen. We zijn niet samen in de Burgerzaal, maar ik sta hier alleen. We zien elkaar niet live, we hebben dit eerder opgenomen. Dit is voor mij de eerste keer en hopelijk ook de laatste dat ik u op 4 mei via het scherm ontmoet, in plaats van dat we elkaar in de ogen kijken.

Juist waar we verdriet voelen, groeit de behoefte om samen te komen. En dat kan dit jaar niet. De herdenking van de V1 in Warnsveld, verliep sober. Zonder de vele nabestaanden, zonder de kinderen van de Adriaan van den Endeschool. Ik mocht een krans leggen, in de stralende zon, op een lege Molenbult.

En toch voelde ik in dat moment alle nabestaanden vertegenwoordigd die er vanuit huis in gedachten bij waren.

Ook de herdenking op de IJsselkade was stiller dan ooit tevoren, geen nabestaanden en zonder de kinderen van de Bongerd. Toch groeide in die verstilling de hoop en de overtuiging dat we volgend jaar weer samen op de kade staan. Ik was erg ontroerd toen ik diezelfde avond meerdere kransen zag liggen bij het monument op de IJsselkade.
Ook zonder dat we samen komen, is elkaars nabijheid voelbaar.

75 jaar vrijheid. Zovelen van u hadden zich het zo anders voorgesteld. Dit bijzondere lustrumjaar is in Warnsveld en Zutphen zorgvuldig voorbereid, met medewerking van veel vrijwilligers. Ik beloof u dat we alles op alles zetten om volgend jaar te herhalen wat nu niet kan doorgaan, waaronder ook het Requiem van Auschwitz in de Buitensociëteit. Velen van u zijn gaan kijken naar het lichtkunstwerk van Daan Roosegaarde in de Walburgiskerk.

De steentjes die in het kunstwerk verwerkt zijn, symboliseren de Nederlandse slachtoffers van het naziregime. Na de kranslegging leg ik, in de Joodse traditie, een van deze steentjes uit het kunstwerk bij het Joods monument. Met in gedachten alle slachtoffers en nabestaanden uit onze gemeente. Zoveel namen, met achter iedere naam een leven en een verhaal.

Het verhaal van Zoni Weisz die in Zutphen woonde, begon op die vreselijke 16 mei 1944. Zijn vader Johannes, zijn moeder Jacoba, zijn zusjes Rakli en Lena en zijn broertje Emile werden uit huis gehaald en naar kamp Westerbork gebracht. Zoni schrijft hier over in zijn autobiografie:
(FOTO)
‘De weken daarna zijn een hel. Ik ben lastig en onhandelbaar. Zodra ik ga slapen, krijg ik vreselijke nachtmerries. Overdag huil ik veel en ben onaanspreekbaar. Alle gebeurtenissen van de afgelopen tijd hebben me zwaar aangegrepen. Als klein jongetje heb ik gezien hoe ze mijn ouders wegvoerden. Hoe kan ik dat ooit nog uit mijn hoofd krijgen?’

Zoni heeft zijn vader, zijn moeder, zijn twee zusjes en zijn broertje nooit meer terug gezien. Zij kwamen om in concentratiekampen in Mittelbau en Auschwitz. Vermoord omdat zij Sinti waren. Dit onmetelijke verdriet heeft Zoni zijn hele leven met zich meegedragen en gedeeld over de hele wereld. Zo sprak hij in 2007 in het hoofdkwartier van de Verenigde Naties in New York. Ik ontmoette Zoni vorig jaar en hij gaf mij zijn boek. We spraken af dat hij bij deze herdenking in Zutphen aanwezig zou zijn om ook met u zijn verhaal te delen. Om samen met u en mij stil te staan en stil te zijn bij dat wat nooit meer mag gebeuren. Het leven van Zoni staat voor mij symbool voor de hoop en veerkracht die we allemaal mogen voelen. Ook wanneer we nu samen op zoek gaan naar nieuwe manieren om gezond met elkaar samen te leven.

We zijn dit jaar samen begonnen, tijdens de nieuwjaarsbijeenkomst hier in de Burgerzaal. 2020 staat in het teken van inclusie, van het mensen uitnodigen die aan de zijlijn staan. Mensen die er niet bij horen vanwege hun geaardheid, hun geloof, hun afkomst, hun leeftijd of hun handicap. Ook in de oorlog zijn miljoenen mensen om die redenen weggevoerd en omgebracht. Ik voel het mijn en onze gezamenlijke verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat iedereen zich gezien en uitgenodigd voelt. Om de ander uit te nodigen in onze kring. Maak je eigen kring zo groot mogelijk. Hoe groter de kring, hoe minder ruimte er is voor extremisme, fundamentalisme en uitsluiting.

We gedenken thuis, niet samen op de gebruikelijke locaties in Zutphen en Warnsveld. Maar in onze herdenking vandaag zijn we sterker dan ooit verbonden.
Verbonden in dankbaarheid aan hen die vielen.
Verbonden in respect aan alle nabestaanden.
Verbonden in onze overtuiging dat onze vrijheid geen recht maar een geschenk is.